Το διευθυντικό δικαίωμα του εργοδότη και η μονομερής μεταβολή των όρων εργασίας

Το διευθυντικό δικαίωμα του εργοδότη αποτελεί τη νομική εξουσία που του παρέχεται να οργανώνει, να κατευθύνει και να ελέγχει την εργασία των εργαζομένων του, καθορίζοντας τον τόπο, τον χρόνο και τον τρόπο παροχής της εργασίας, εφόσον αυτοί δεν έχουν καθοριστεί από τη σύμβαση ή τον νόμο.

Σύμφωνα με τα άρθρα 648 και 652 ΑΚ, ο εργοδότης έχει το δικαίωμα να καθορίζει τους όρους παροχής της εργασίας, στο πλαίσιο της εξαρτημένης σχέσης εργασίας. Ωστόσο, η άσκηση του δικαιώματος αυτού υπόκειται στους περιορισμούς του άρθρου 281 ΑΚ, το οποίο απαγορεύει την καταχρηστική άσκηση δικαιώματος, δηλαδή την υπέρβαση των ορίων που επιβάλλουν η καλή πίστη, τα χρηστά ήθη και ο κοινωνικός ή οικονομικός σκοπός του δικαιώματος.

Η νομολογία του Αρείου Πάγου (π.χ. ΑΠ 1477/2023, ΑΠ 1114/2021, ΑΠ 224/2021) έχει επανειλημμένα κρίνει ότι η μονομερής μεταβολή των όρων εργασίας από τον εργοδότη χωρίς τη συναίνεση του εργαζομένου συνιστά μονομερή βλαπτική μεταβολή, εφόσον προκαλεί υλική ή ηθική ζημία στον εργαζόμενο. Μάλιστα, το άρθρο 343 του Π.Δ. 62/2025 (Κώδικας Εργατικού Δικαίου), όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 15 του Ν. 5239/2025, κωδικοποιεί την έννοια της μονομερούς βλαπτικής μεταβολής.

Σύμφωνα με τη διάταξη αυτή, κάθε μονομερής μεταβολή των όρων της σύμβασης εργασίας, βλαπτική για τον εργαζόμενο, θεωρείται καταγγελία της σύμβασης, για την οποία ισχύουν οι διατάξεις περί αποζημίωσης. Ως τέτοια θεωρείται, ενδεικτικά η μετάθεση του εργαζομένου σε γραφείο στην αλλοδαπή χωρίς συναίνεση, η καθυστέρηση καταβολής αποδοχών πέραν των δύο μηνών, η αδικαιολόγητη μείωση αποδοχών, ιδίως λόγω ένταξης στο σύστημα ψηφιακής κάρτας εργασίας κ.ο.κ.

Το διευθυντικό δικαίωμα, επομένως, δεν είναι απεριόριστο. Τα βασικά του όρια είναι:

• Η καλή πίστη και τα χρηστά ήθη (άρθρο 281 ΑΚ).
• Η απαγόρευση μονομερούς βλαπτικής μεταβολής (άρθρο 343 Π.Δ. 62/2025).
• Η προστασία της προσωπικότητας του εργαζομένου (άρθρα 57 και 59 ΑΚ).
• Η τήρηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης και της μη διάκρισης.

Επομένως, ο εργοδότης μπορεί να μεταβάλει τους όρους εργασίας μόνο εφόσον η μεταβολή εξυπηρετεί θεμιτούς επιχειρησιακούς σκοπούς και δεν προκαλεί βλάβη στον εργαζόμενο. Αν η μεταβολή υπερβαίνει τα όρια αυτά, θεωρείται παράνομη και παρέχει στον εργαζόμενο δικαίωμα να θεωρήσει τη σύμβαση καταγγελθείσα ή να αξιώσει αποκατάσταση.

Ο εργοδότης μπορεί να μεταβάλει μόνο τους όρους που εμπίπτουν στο διευθυντικό του δικαίωμα, δηλαδή:

• Τον τόπο εργασίας, εφόσον δεν προκαλείται ουσιώδης βλάβη στον εργαζόμενο.
• Το ωράριο ή τη βάρδια, εφόσον δεν παραβιάζονται οι διατάξεις περί χρόνου εργασίας.
• Τον τρόπο εκτέλεσης της εργασίας, εφόσον δεν αλλοιώνεται η φύση της σύμβασης.

Αντίθετα, δεν μπορεί να μεταβάλει μονομερώς:

• Το ύψος των αποδοχών.
• Τη θέση ή τα καθήκοντα, όταν συνεπάγονται υποβιβασμό ή ηθική βλάβη.
• Τον τόπο εργασίας, αν η μετακίνηση προκαλεί ουσιώδη επιβάρυνση.
• Τη διάρκεια της σύμβασης (π.χ. από αορίστου σε ορισμένου χρόνου).

Σε περίπτωση μονομερούς βλαπτικής μεταβολής, ο εργαζόμενος έχει τρεις επιλογές:

• Να αποδεχθεί τη μεταβολή, οπότε συνάπτεται νέα (τροποποιητική) σύμβαση.
• Να θεωρήσει τη μεταβολή ως καταγγελία της σύμβασης και να ζητήσει την νόμιμη αποζημίωση απόλυσης.
• Να εμμείνει στους αρχικούς όρουςκαι να προσφέρει την εργασία του όπως πριν· αν ο εργοδότης δεν την αποδεχθεί, καθίσταται υπερήμερος και οφείλει μισθούς υπερημερίας.

Συμπερασματικά, η μονομερής βλαπτική μεταβολή των όρων εργασίας αποτελεί παράνομη ενέργεια του εργοδότη, εκτός αν στηρίζεται σε νόμιμο διευθυντικό δικαίωμα και ασκείται καλόπιστα. Ο εργαζόμενος προστατεύεται μέσω του άρθρου 343 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου, του άρθρου 7 του ν. 2112/1920 (όπως κωδικοποιήθηκε), και των άρθρων 281, 648, 652 ΑΚ, έχοντας δικαίωμα να ζητήσει αποζημίωση, επαναφορά ή μισθούς υπερημερίας.

*Το γραφείο μας διαθέτει μεγάλη εμπειρία σε πάσης φύσεως ζητήματα εργατικού και κοινωνικοασφαλιστικού δικαίου (απολύσεις, οφειλή δεδουλευμένων αποδοχών, διεκδίκηση υπερωριών και πάσης φύσης εργατικών απαιτήσεων, άκυρη απόλυση, παράσταση σε πάσης φύσεως εργατικές διαφορές, καταμέτρηση ενσήμων, υπολογισμός ποσού σύνταξης, υποβολή αίτησης συνταξιοδότησης, συντάξεις γήρατος, αναπηρίας, θανάτου κ.ο.κ). Για περαιτέρω νομικές συμβουλές ή για την ανάθεση της υπόθεσής σας στο γραφείο μας μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας στο τηλ. 2313 079293 ή με email στο info@siopi-law.gr. Σημειώνεται ότι απαγορεύεται βάσει Κώδικα περί Δικηγόρων η παροχή νομικών συμβουλών άνευ της ανάλογης αμοιβής (άρθρο 57 Ν. 4194/2013)*

Δάφνη I. Σιώπη

Δικηγόρος LLM

Γραφείο Θεσσαλονίκης:

Τσιμισκή 52, Θεσσαλονίκη

Τ. 2313 079293, 6977 568673

Ε. info@siopi-law.gr, dsiopi@siopi-law.gr

Γραφείο Αθήνας:

Σόλωνος 134, Αθήνα

Τ. 211 0035843, 6977 568673

Ε. athens@siopi-law.gr, dsiopi@siopi-law.gr